Tâl a buddion i weithwyr dros dro a gweithwyr asiantaeth

Gall gweithio i asiantaeth gweithwyr dros dro fod yn ffordd dda o ennill cyflog, ond mae’n bwysig gwybod beth yw eich hawliau gweithiwr asiantaeth a thalu’r swm priodol o dreth. Yn y canllaw hwn, rydym yn dadansoddi rhai pwyntiau allweddol am y math yma o waith, yn cynnwys cyflog gwyliau asiantaethau a chyflog rhwng aseiniadau.

Eich statws cyflogaeth

Rydych yn weithiwr dros dro neu yn weithiwr asiantaeth:

  • os oes gennych gytundeb gydag asiantaeth cyflogaeth, ond yn gweithio o ddydd i ddydd i gyflogwr
  • os yw eich cyflogwr, nid yr asiantaeth, yn dweud wrthych beth i’w wneud
  • os nad ydych yn hunan-gyflogedig

Eich hawliau fel gweithiwr dros dro neu yn weithiwr asiantaeth

Er nad ydych yn gyflogedig yn uniongyrchol gan y bobl yr ydych yn gweithio iddynt, mae gennych hawliau o hyd fel cyflogai. Cyfrifoldeb un ai yr asiantaeth sy’n eich cyflogi neu’r cwmni cleient lle rydych wedi eich lleoli, yw hyn. Mae eich hawliau gweithiwr asiantaeth yn rhoi hawl i chi gael:

  • isafswm cyflog
  • dyddiau gwyliau â thâl
  • gwyliau rhiant (di-dâl), gydag amodau
  • dim gwahaniaethu ar sail oed, hil, rhyw, anabledd ayyb
  • Tâl Salwch Statudol (SSP)
  • defnydd o gyfleusterau’r gweithle i staff, megis y ffreutur, crèche neu feithrinfa
  • ar ôl 12 wythnos – yr un tâl sylfaenol ac amodau gweithio â staff parhaol os oes unrhyw un yn gwneud yr un math o waith â chi
  • ar ôl 12 wythnos – amser o’r gwaith gyda thâl ar gyfer gofal cynenedigol os ydych yn feichiog

Cytundebau ‘talu rhwng aseiniadau’

Os oes gennych chi gytundeb ‘talu rhwng aseiniadau’, bydd eich asiantaeth cyflogaeth yn eich talu os oes bwlch rhwng swyddi.

Mae eich hawliau gyda chytundeb ‘talu rhwng aseiniadau’ ychydig yn wahanol i hawliau arferol gweithiwr dros dro neu asiantaeth:

  • Rydych yn ildio’r hawl i gael yr un tâl (a thâl gwyliau) â’r staff sydd yn y gweithle hefyd (fyddai’n berthnasol wedi i chi fod yno 12 wythnos).
  • Rhaid i’ch asiantaeth dalu’r isafswm cyflog i chi neu o leiaf 50% o’r gyfradd wythnosol uchaf a gawsoch yn eich swydd ddiwethaf (p’run bynnag yw’r mwyaf) os ydych rhwng swyddi am fwy nag wythnos.
  • Rhaid i’ch asiantaeth chwilio am swyddi a’u cynnig i chi, ac ni allant ddiweddu eich cytundeb oni bai bod yr asiantaeth yn rhoi o leiaf bedair wythnos o dâl i chi (neu eich bod yn ymddiswyddo).

Problemau gyda chytundebau ‘talu rhwng aseiniadau’

Os gofynnir i chi arwyddo cytundeb ‘talu rhwng aseiniadau’, nid yw’n ofynnol i chi gytuno, er efallai na fydd yr asiantaeth yn dymuno i chi weithio trwyddynt os na wnewch chi.

Golyga cytundeb ‘talu rhwng aseiniadau’ y cewch eich talu hyd yn oed os na all yr asiantaeth ddod o hyd i waith i chi.

Ond gall fod problemau gyda’r math yma o drefniant ac fe fu achosion ble mae asiantaethau wedi ceisio plygu’r rheolau.

Byddwch yn ofalus o’r enghreifftiau isod:

  • Yr isafswm sydd raid i chi weithio bob wythnos yw un awr ac mae’n rhaid i’r asiantaeth ddechrau talu i chi ar ôl unrhyw wythnos heb waith. I osgoi wythnos heb waith a’r angen i’ch talu, gall yr asiantaeth greu swydd tymor byr neu ofyn i chi ddod i mewn i’r asiantaeth i weithio am awr.
  • Gall yr oriau y byddwch yn eu gweithio fod yn wahanol i’r rhai a nodwyd yn eich cytundeb gyda’r asiantaeth, ac os felly efallai na fyddwch yn weithiwr ‘talu rhwng aseiniadau’ o gwbl yn ôl y gyfraith. Yn yr achos hynny, byddwch wedi colli eich hawl i gael tâl cyfartal heb ddim rheswm.

Mae’r asiantaeth yn torri’r gyfraith os yw’n ceisio ystwytho’r rheolau yn y fath fodd. Felly, os oes gennych chi gytundeb ‘talu rhwng aseiniadau’ a’ch bod yn credu bod unrhyw un o’r rhain yn digwydd, gallech fedru gwneud hawliad i dribiwnlys cyflogaeth i’w atal ac i gael iawndal.

Talu treth ac Yswiriant Gwladol ar eich cyflog

Bydd angen i chi dalu Yswiriant Gwladol a threth os ydych yn ennill mwy na chyfanswm penodol ac o dan oed Pensiwn y Wladwriaeth.

Os ydych yn gweithio fel cyflogai i’r asiantaeth, bydd angen arnynt gymryd eich treth a’ch Yswiriant Gwladol allan o’ch tâl trwy’r system PAYE, ynghyd ag unrhyw ad-daliadau Benthyciad Myfyriwr sy’n ddyledus gennych. Mae’n rhaid iddynt roi slipiau cyflog i chi hefyd fydd yn dangos sut mae’r arian a gewch yn cael ei gyfrifo.

Os ydych yn rhoi’r gorau i weithio iddynt, rhaid i’r asiantaeth roi ffurflen P45 i chi i’w throsglwyddo i’ch swydd nesaf. Od ydych yn gyflogedig ar ddiwedd y flwyddyn dreth, dylech gael ffurflen P60 hefyd gyda manylion eich cod treth a faint o dreth yr ydych wedi ei thalu.

Swyddi arian parod

Os yw eich cyflogwr yn talu arian parod i chi heb dynnu treth ac Yswiriant Gwladol, mae’n anghyfreithlon.

Mae rhai cyflogwyr yn gwneud hyn er mwyn lleihau eu biliau cyflog. Ond os ydych yn gweithio fel hyn ni fyddwch yn cael yr hawliau arferol, megis Lwfans Ceisio Gwaith a thâl salwch. Gallech orfod talu’r dreth a’r Yswiriant Gwladol yn ôl eich hun hefyd, gan dalu dirwyon a chael cofnod troseddol hyd yn oed.

Os ydych yn credu bod eich cyflogwr yn talu arian parod i chi i osgoi tynnu treth ac Yswiriant Gwladol, gallwch ddweud wrth CThEM yn gyfrinachol.

Cael mwy nag un swydd

Gall gwneud mwy nag un swydd ar yr un pryd fod yn ffordd dda o ennill mwy o arian, ond gall gwneud eich sefyllfa dreth yn fwy cymhleth.

I osgoi talu gormod o dreth, neu beidio â thalu digon, bydd angen i chi sicrhau fod gennych y codau treth cywir a bod gan CThEM y wybodaeth gywir ynglŷn â’ch gwaith.

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?