Absenoldeb a thâl mamolaeth

Er mwyn eich helpu i gymryd amser o’r gwaith cyn ac ar ôl i’ch babi gael ei eni, bydd gennych chi hawl i gael absenoldeb mamolaeth, rhywfaint ohono’n absenoldeb â thâl - naill ai Tâl Mamolaeth Statudol neu drwy gynllun eich cyflogwr.

Beth yw Absenoldeb Mamolaeth Statudol?

Pan fyddwch yn cael babi, mae gennych hawl i Absenoldeb Mamolaeth Statudol am flwyddyn - dim ots ers faint ydych chi wedi bod yn eich swydd.

Gyda thâl ac absenoldeb mamolaeth, dydych chi ddim am hawlio un heb y llall. Fodd bynnag, er bod gennych hawl i 52 wythnos o’r gwaith, dim ond am 39 ohonynt y byddwch yn derbyn tâl mamolaeth os ydych yn gymwys.

Pryd fydd yr absenoldeb yn dechrau?

Yr unfed wythnos ar ddeg cyn y disgwylir i’ch babi gael ei eni yw’r cynharaf y gallwch ddechrau eich absenoldeb mamolaeth â thâl. Os caiff eich babi ei eni’n gynnar, mae’ch absenoldeb yn cychwyn y diwrnod wedi’r enedigaeth.

Does dim rhaid i chi gymryd y 52 wythnos mae gennych hawl i’w gael, ond rhaid i chi gymryd o leiaf bythefnos i ffwrdd o’r gwaith ar ôl i’r babi gael ei eni.

Absenoldeb Mamolaeth Arferol, Absenoldeb Mamolaeth Atodol ac Absenoldeb Rhieniol a Rennir

Os yw’ch babi i fod i’w eni ar neu wedi 5 Ebrill 2016 a’ch bod yn byw yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, efallai y byddwch yn gymwys am Absenoldeb Rhiant a Rennir.

Os ganed eich baban cyn 5 Ebrill 2016, mae eich absenoldeb mamolaeth yn cynnwys dwy ran wahanol:

  • Absenoldeb Mamolaeth Arferol: dyma’r chwe mis cyntaf – neu 26 wythnos. Os byddwch chi’n mynd yn ôl i’r gwaith yn ystod y cyfnod hwn, mae gennych chi hawl i ddychwelyd i’r un swydd ag yr oeddech yn ei gwneud cyn i chi fynd ar absenoldeb mamolaeth.
  • Absenoldeb Mamolaeth Ychwanegol: dyma’r ail gyfnod o chwe mis ac mae’n effeithio ar yr hawliau a fydd gennych chi wrth ddychwelyd i’r gwaith. Os byddwch chi’n cymryd mwy na chwe mis o absenoldeb, mae’r hawl gennych chi i ddychwelyd i’r un swydd oni bai nad yw ar gael mwyach. Mewn sefyllfa o’r fath rhaid rhoi swydd debyg ichi gyda’r un cyflog ac amodau.

Eich hawliau ar absenoldeb mamolaeth

Tra byddwch ar absenoldeb mamolaeth, byddwch yn dal i allu derbyn yr holl hawliau yr ydych yn eu derbyn gan y gwaith fel arfer, megis:

  • gwyliau â thâl
  • cael eich diogelu rhag cael eich diswyddo’n annheg
  • taliadau a hawliau pensiwn yn ystod cyfnod talu’r Tâl Mamolaeth Statudol
  • unrhyw fuddion eraill dan eich contract (e.e. aelodaeth o gampfa, yswiriant meddygol) ar gyfer cyfnod llawn yr absenoldeb mamolaeth
Darganfyddwch ragor am Dâl Mamolaeth Statudol ar GOV.UK.

Beth yw Tâl Mamolaeth Statudol?

Tâl Mamolaeth Statudol yw’r lleiafswm cyfreithiol mae rhaid i’ch cyflogwr eich talu tra’ch bod ar absenoldeb mamolaeth.

Byddwch yn cael Tâl Mamolaeth Statudol os ydych chi:

  • wedi gweithio i’ch cyflogwr am 26 wythnos pan fyddwch yn cyrraedd y 15fed wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig
  • yn ennill o leiaf £112 yr wythnos ar gyfartaledd

Os ydych chi’n hunangyflogedig neu’n ennill llai na £112 yr wythnos, efallai y bydd gennych hawl i Lwfans Mamolaeth yn lle hynny.

Faint o Dâl Mamolaeth Statudol fyddwch chi’n ei gael?

Mae faint o dâl mamolaeth a gewch yn amrywio yn ystod eich absenoldeb mamolaeth.

Wedi 39 wythnos, does dim rhaid i’ch cyflogwr dalu unrhyw beth.

Mae’r tabl hwn yn dangos faint fyddwch chi’n ei gael ar bob cam o’ch absenoldeb mamolaeth ym mlwyddyn dreth 2016-17:

Absenoldeb Mamolaeth Statudol Tâl Mamolaeth a Thadolaeth Statudol
Chwe wythnos cyntaf 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog cyn treth
Y 33 wythnos nesaf £139.58 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog (p’un bynnag yw’r lleiaf)
Y 13eg wythnos nesaf Di-dâl

Dyma’r lleiafswm y mae’n rhaid i’ch cyflogwr ei dalu i chi. Efallai y cewch fwy, yn ddibynnol ar beth sydd wedi ei gynnwys yn eich contract.

Mae rhai cyflogwyr yn cynnig buddion mamolaeth sy’n fwy hael na’r Tâl Mamolaeth Statudol. Ond cofiwch, os byddwch yn penderfynu peidio â mynd yn ôl i’r gwaith ar ôl 52 wythnos, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu unrhyw dâl ychwanegol yn ôl. Fodd bynnag, cewch gadw’r gweddill. Felly, os nad ydych yn siŵr am ddychwelyd, mae’n werth hawlio o hyd.

Cewch atebion i ragor o gwestiynau ar dâl mamolaeth ar y daflen wybodaeth Maternity Action.

Os ydych chi eisiau gwybod faint o absenoldeb mamolaeth mae gennych hawl i’w gael, gallech gymryd golwg ar eich contract neu siarad gyda’ch bos neu ardal adnoddau dynol.

Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir

Os yw’ch babi i fod i’w eni ar neu wedi 5 Ebrill 2016 a’ch bod yn byw yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, efallai y byddwch yn gymwys am Absenoldeb Rhiant a Rennir.

Mae hyn yn caniatáu i chi rannu hyd at 50 wythnos o absenoldeb rhiant a 37 wythnos o dâl gyda’ch partner.

Os ydych yn gymwys, gallwch gymryd yr absenoldeb mewn hyd at dri bloc gwahanol yn hytrach na’r cyfan ar unwaith.

Rhaid i chi roi rhybudd rhwymol i’ch cyflogwr i derfynu eich absenoldeb mamolaeth ar eich cyfer chi neu’ch partner i fod yn gymwys am Absenoldeb Rhiant a Rennir.

Rhaid i chi hefyd derfynu unrhyw dâl mamolaeth neu Lwfans Mamolaeth, hyd yn oed os nad ydych yn cael absenoldeb mamolaeth.

A ydych chi’n gymwys i gael Absenoldeb Rhiant a Rennir Statudol?

I fod yn gymwys i gael Absenoldeb Rhiant a Rennir, rhaid i chi fod yn gymwys ar gyfer un o’r canlynol:

  • tâl neu absenoldeb mamolaeth
  • tâl neu absenoldeb mabwysiadu
  • Lwfans Mamolaeth

Rhaid eich bod chi neu’ch partner:

  • wedi gweithio i’r un cyflogwr am 26 wythnos erbyn y 15fed wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig
  • aros gyda’r cyflogwr yn ystod yr Absenoldeb Rhiant a Rennir

Yn ystod y 66 wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig, rhaid bod y llall ohonoch:

  • wedi gweithio am 26 wythnos (does dim rhaid i hynny fod yn olynol)
  • wedi ennill o leiaf £390 i gyd dros 13 wythnos (does dim rhaid i hynny fod yn olynol)

A ydych chi’n gymwys i gael Tâl Rhiant a Rennir Statudol?

Gallwch gael Tâl Rhiant a Rennir Statudol os:

  • eich bod yn gyflogai neu’n weithiwr
  • rydych yn gymwys am Dâl Mamolaeth Statudol, Lwfans Mamolaeth neu Dâl Mabwysiadu Statudol ac mae’ch partner yn gymwys am Dâl Tadolaeth Statudol

Sut i hawlio absenoldeb a thâl mamolaeth

Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol

I hawlio Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol, rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr eich bod yn mynd ar absenoldeb mamolaeth a gofyn am famolaeth o leiaf 15 wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi.

Os ydych chi’n mabwysiadu, rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr:

  • o fewn saith diwrnod wedi i’r asiantaeth fabwysiadu ddweud wrthych fod babi wedi ei ddewis ar eich cyfer ar gyfer absenoldeb mamolaeth
  • 28 niwrnod cyn eich bod eisiau i’ch tâl mamolaeth gychwyn

Rhaid i chi roi prawf i’ch cyflogwr o’ch beichiogrwydd i gael tâl mamolaeth. Gallai hyn gynnwys:

  • llythyr gan eich meddyg neu fydwraig
  • eich tystysgrif MATB1

Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir

Rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr os dymunwch gychwyn Absenoldeb neu Dâl Rhiant a Rennir. Rhaid i’ch partner wneud cais gyda’i gyflogwr ef neu ei chyflogwr hi.

Yn y rhan fwyaf o achosion, dylech roi o leiaf wyth wythnos o rybudd i’ch cyflogwr.

Gallwch lawrlwytho ffurflen gais yn GOV.UK.

Dychwelyd i’r gwaith

Pan fyddwch yn gadael, byddwch wedi gadael i’ch cyflogwr wybod am faint rydych yn bwriadu bod ar absenoldeb mamolaeth a’ch dyddiad dychwelyd disgwyliedig.

Gall llawer ddigwydd tra byddwch ar absenoldeb mamolaeth ac mae gennych hawl i newid eich meddwl am ddiwedd eich absenoldeb mamolaeth. Ond mae’n rhaid ichi roi wyth wythnos o rybudd i’ch cyflogwr os ydych yn awyddus i ddychwelyd yn gynt neu’n hwyrach.

Os ydych o’r farn nad yw’ch cyflogwr yn bod yn deg

Os nad yw’ch cyflogwr yn meddwl bod angen iddo roi tâl mamolaeth ichi, neu os ydych chi’n teimlo nad yw’n talu’r swm iawn:

  1. Dysgwch os yw’r hyn sy’n digwydd yn wahaniaethu.
  2. Siaradwch â’ch cyflogwr. Efallai y byddwch yn gallu datrys y mater yn anffurfiol. Os nad ydych yn siŵr ble i gychwyn, gall Acas helpu, neu ceisiwch siarad gyda’ch cynrychiolwr cyflogeion os oes gennych chi un.
  3. Os na allwch chi ddatrys y mater, gallwch wneud cwyn ysgrifenedig.

Am ragor o help, cysylltwch â:

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?