Absenoldeb a thâl mamolaeth

Er mwyn eich helpu i gymryd amser o’r gwaith cyn ac ar ôl i’ch babi gael ei eni, bydd gennych chi hawl i gael absenoldeb mamolaeth, rhywfaint ohono’n absenoldeb â thâl - naill ai Tâl Mamolaeth Statudol neu drwy gynllun eich cyflogwr.

Beth yw Absenoldeb Mamolaeth Statudol?

Gall tâl ac absenoldeb mamolaeth fod yn faes cymhleth. Am help a chymorth ewch i’r wefan Maternity Action.

Pan fyddwch yn cael babi, mae gennych hawl i Absenoldeb Mamolaeth Statudol am flwyddyn - dim ots ers faint ydych chi wedi bod yn eich swydd.

Fodd bynnag, er bod gennych hawl i 52 wythnos o’r gwaith, dim ond am 39 ohonynt y byddwch yn derbyn tâl mamolaeth os ydych yn gymwys.

Pryd fydd yn dechrau?

Yr unfed wythnos ar ddeg cyn y disgwylir i’ch babi gael ei eni yw’r cynharaf y gallwch ddechrau eich absenoldeb mamolaeth â thâl.

Os caiff eich babi ei eni’n gynnar, mae’ch absenoldeb yn cychwyn y diwrnod wedi’r enedigaeth.

Does dim rhaid i chi gymryd y 52 wythnos mae gennych hawl i’w gael, ond rhaid i chi gymryd o leiaf bythefnos i ffwrdd o’r gwaith ar ôl i’r babi gael ei eni.

Absenoldeb Mamolaeth Arferol, Absenoldeb Mamolaeth Atodol ac Absenoldeb Rhieniol a Rennir

Gall rhieni cymwys newydd yng Nghymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon ddefnyddio Absenoldeb Rhiant a Rennir.

Mae eich absenoldeb mamolaeth yn cynnwys dwy ran wahanol:

  • Absenoldeb Mamolaeth Arferol: dyma’r chwe mis cyntaf – neu 26 wythnos. Os byddwch yn dychwelyd i’r gwaith yn ystod y cyfnod hwn, mae gennych hawl i ddychwelyd i’r un swydd ag yr oeddech yn ei gwneud cyn i chi fynd ar absenoldeb mamolaeth.
  • Absenoldeb Mamolaeth Ychwanegol: dyma’r ail gyfnod o chwe mis ac mae’n effeithio ar yr hawliau a fydd gennych chi wrth ddychwelyd i’r gwaith. Os byddwch yn cymryd mwy na chwe mis o absenoldeb, mae’r hawl gennych i ddychwelyd i’r un swydd oni bai nad yw ar gael mwyach. Mewn sefyllfa o’r fath rhaid rhoi swydd debyg i chi gyda’r un cyflog ac amodau.

Eich hawliau ar absenoldeb mamolaeth

Tra byddwch ar absenoldeb mamolaeth, byddwch yn dal i allu derbyn yr holl hawliau gweithiwr rydych yn eu derbyn gan y gwaith fel arfer, megis:

  • gwyliau â thâl
  • cael eich diogelu rhag cael eich diswyddo’n annheg
  • taliadau a hawliau pensiwn yn ystod eich talu’r Tâl Mamolaeth Statudol
  • unrhyw fuddion gweithiwr eraill (e.e. aelodaeth o gampfa, yswiriant meddygol) ar gyfer cyfnod llawn yr absenoldeb mamolaeth
Darganfyddwch fwy am Dâl Mamolaeth Statudol ar GOV.UK.

Beth yw Tâl Mamolaeth Statudol?

Tâl Mamolaeth Statudol yw’r lleiafswm cyfreithiol mae rhaid i’ch cyflogwr eich talu tra’ch bod ar absenoldeb mamolaeth.

Byddwch yn cael Tâl Mamolaeth Statudol os ydych:

  • yn ennill o leiaf £118 yr wythnos ar gyfartaledd
  • wedi gweithio i’ch cyflogwr am 26 wythnos pan fyddwch yn cyrraedd y 15fed wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig

Os ydych yn hunangyflogedig neu ddim yn gymwys am Dâl Mamolaeth Ststudol, efallai y bydd gennych hawl i Lwfans Mamolaeth.

Faint o Dâl Mamolaeth Statudol fyddwch chi’n ei gael?

Mae faint o dâl mamolaeth a gewch yn newid yn ystod eich absenoldeb mamolaeth.

Wedi 39 wythnos, does dim rhaid i’ch cyflogwr dalu unrhyw beth.

Gallwch gael syniad o’ch incwm yn ystod y cyfnod hwn drwy ddefnyddio’r “Maternity Pay Calculator ar Maternity Money”{:target=”_blank”}.

Mae’r tabl hwn yn dangos faint fyddwch yn ei gael ar bob cam o’ch absenoldeb mamolaeth ym mlwyddyn dreth 2019-20:

Absenoldeb Mamolaeth Statudol Tâl Mamolaeth a Thadolaeth Statudol
Chwe wythnos cyntaf 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog cyn treth
Y 33 wythnos nesaf £148.68 yr wythnos neu 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog (p’un bynnag yw’r lleiaf)
Y 13eg wythnos nesaf Di-dâl

Dyma’r lleiafswm y mae’n rhaid i’ch cyflogwr ei dalu i chi.

Efallai y cewch fwy, yn ddibynnol ar beth sydd wedi ei gynnwys yn eich contract.

Mae rhai cyflogwyr yn cynnig buddion mamolaeth sy’n fwy hael na’r Tâl Mamolaeth Statudol.

Ond cofiwch, os byddwch yn penderfynu peidio â mynd yn ôl i’r gwaith ar ôl 52 wythnos, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu unrhyw dâl ychwanegol yn ôl.

Fodd bynnag, cewch gadw’r gweddill. Felly, os nad ydych yn siŵr am ddychwelyd, mae’n werth hawlio o hyd.

Cewch atebion i fwy o gwestiynau ar dâl mamolaeth ar MaternityAction.org.uk.

Os ydych chi eisiau gwybod faint o absenoldeb mamolaeth mae gennych hawl i’w gael, gallech gymryd golwg ar eich contract neu siarad gyda’ch bos neu adran adnoddau dynol.

Tâl mamolaeth galwedigaethol

Efallai bydd rhai cyflogwyr yn cynnig tâl mamolaeth galwedigaethol i chi, a elwir weithiau’n tâl mamolaeth cytundebol. Bydd hyn yn fwy na Thâl Mamolaeth Statudol.

Os na fyddwch yn dychwelyd i’r gwaith ar ôl beichiogrwydd efallai bydd yn rhaid i chi dalu’n ôl beth gafodd ei dalu i chi dros y Tâl Mamolaeth Statudol.

Er mwyn darganfod beth gallech fod a hawl iddo, bydd angen i chi edrych beth yw telerau ac amodau eich cyflogaeth.

Tâl Mamolaeth Statudol as ydych yn weithiwr asiantaeth

Gall gweithwyr asiantaeth gael Tâl Mamolaeth Statudol os ydynt yn cwrdd a’r amodau cymhwysol. Mae’n rhaid eich bod:

  • Wedi cael eich cyflogi gan yr un asiantaeth am 26 wythnos pan fyddwch yn cyrraedd y 15fed wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig
  • Yn gweithio i’r asiantaeth yn y cyfan neu ran o’ch 15fed wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig
  • Wedi ennill o leiaf £118 yr wythnos ar gyfartaledd am y 2 fis blaenorol.
Darganfyddwch fwy am hawliau mamolaeth a rhieni ar gyfer gweithwyr asiantaeth ar wefan Maternity Action {:target=”_blank”}.

Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir

Gall rhieni cymwys newydd rannu hyd at 50 wythnos o absenoldeb rhiant a 37 wythnos o dâl gyda’u partner.

Os ydych yn gymwys, gallwch gymryd yr absenoldeb mewn hyd at dri bloc gwahanol yn hytrach na’r cyfan ar unwaith.

Rhaid i chi roi rhybudd rhwymol i’ch cyflogwr i derfynu eich absenoldeb mamolaeth ar eich cyfer chi neu’ch partner i fod yn gymwys am Absenoldeb Rhiant a Rennir.

Rhaid i chi hefyd derfynu unrhyw dâl mamolaeth neu Lwfans Mamolaeth, hyd yn oed os nad ydych yn cael absenoldeb mamolaeth.

A ydych chi’n gymwys i gael Absenoldeb Rhiant a Rennir Statudol?

I fod yn gymwys i gael Absenoldeb Rhiant a Rennir, rhaid i chi fod yn gymwys ar gyfer un o’r canlynol:

  • tâl neu absenoldeb mamolaeth
  • tâl neu absenoldeb mabwysiadu
  • Lwfans Mamolaeth

Rhaid eich bod chi neu’ch partner:

  • wedi gweithio i’r un cyflogwr am 26 wythnos erbyn y 15fed wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig
  • aros gyda’r cyflogwr yn ystod yr Absenoldeb Rhiant a Rennir

Yn ystod y 66 wythnos cyn y dyddiad geni tybiedig, rhaid bod y llall ohonoch:

  • wedi gweithio am 26 wythnos (does dim rhaid i hynny fod yn olynol)
  • wedi ennill o leiaf £390 i gyd dros 13 wythnos (does dim rhaid i hynny fod yn olynol)

A ydych chi’n gymwys i gael Tâl Rhiant a Rennir Statudol?

Os ydych yn gweithio ac yn mabwysiadu plentyn, fel arfer mae gennych hawl i gael amser i ffwrdd â thâl pan maent yn ymuno â’ch teulu yn y lle cyntaf. Darganfyddwch fwy ar ein tudalen Absenoldeb a thâl mabwysiadu.

Gallwch gael Tâl Rhiant a Rennir Statudol os:

  • rydych yn gyflogai neu’n weithiwr
  • rydych yn gymwys am Dâl Mamolaeth Statudol, Lwfans Mamolaeth neu Dâl Mabwysiadu Statudol ac mae’ch partner yn gymwys am Dâl Tadolaeth Statudol
Darganfyddwch fwy am Dâl Rhiant a Rennir ar GOV.UK
Yng Ngogledd Iwerddon, ewch i NI Direct.

Absenoldeb a thâl salwch os ydych yn hunangyflogedig

Os ydych yn hunangyflogedig ni allwch gael Tâl Mamolaeth Statudol. Efallai y gallwch gael Lwfans Mamolaeth.

Darganfyddwch fwy yn ein canllaw am Lwfans Mamolaeth.

Sut i wneud cais am absenoldeb a thâl mamolaeth

Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol

I wneud cais am Absenoldeb a Thâl Mamolaeth Statudol, rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr eich bod yn mynd ar absenoldeb mamolaeth a gofyn am famolaeth o leiaf 15 wythnos cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi.

Os ydych yn mabwysiadu, rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr:

  • o fewn saith diwrnod wedi i’r asiantaeth fabwysiadu ddweud wrthych fod plentyn wedi ei ddewis ar eich cyfer ar gyfer absenoldeb mamolaeth
  • 28 diwrnod cyn eich bod eisiau i’ch tâl mamolaeth gychwyn

Rhaid i chi roi prawf i’ch cyflogwr o’ch beichiogrwydd i gael tâl mamolaeth. Gallai hyn gynnwys:

  • eich tystysgrif MATB1
  • llythyr gan eich meddyg neu fydwraig

Absenoldeb a Thâl Rhiant a Rennir

Rhaid i chi ddweud wrth eich cyflogwr os dymunwch gychwyn Absenoldeb neu Dâl Rhiant a Rennir.

Rhaid i’ch partner wneud cais gyda’u cyflogwr eu hunain.

Yn y rhan fwyaf o achosion, dylech roi o leiaf wyth wythnos o rybudd i’ch cyflogwr.

Gallwch lawrlwytho ffurflen gais yn GOV.UK.

Dychwelyd i’r gwaith

Cyn i chi fynd ar Absenoldeb Mamolaeth, byddwch angen dweud wrth eich cyflogwr am faint o amser rydych yn bwriadu bod i ffwrdd o’r gwaith a’ch dyddiad dychwelyd disgwyliedig.

Gall llawer ddigwydd tra byddwch ar absenoldeb mamolaeth ac mae gennych hawl i newid eich meddwl am ddiwedd eich absenoldeb mamolaeth.

Ond mae’n rhaid i chi roi wyth wythnos o rybudd i’ch cyflogwr os ydych yn awyddus i ddychwelyd yn gynt neu’n hwyrach.

Darganfyddwch fwy am ymddiswyddo o’ch swydd yn ystod beichiogrwydd a mamolaeth ar y wefan Maternity Action.

Os ydych yn credu nad yw’ch cyflogwr yn bod yn deg

Os nad yw’ch cyflogwr yn meddwl bod angen iddynt roi tâl mamolaeth i chi, neu os ydych chi’n teimlo nad ydynt yn talu’r swm iawn:

  1. darganfyddwch os yw’r hyn sy’n digwydd yn wahaniaethu.
  2. siaradwch â’ch cyflogwr. Efallai y byddwch yn gallu datrys y mater yn anffurfiol. Os nad ydych yn siŵr ble i gychwyn, gall Acas helpu, neu ceisiwch siarad gyda’ch cynrychiolwr staff os oes gennych chi un.
  3. os na allwch chi ddatrys y mater, gallwch wneud cwyn ysgrifenedig.

Am fwy o help, cysylltwch â:

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?