Trefnu pŵer atwrnai

Os ydych yn gwybod ei fod yn mynd i ddod yn fwy anodd rheoli eich arian yn y dyfodol, mae’n syniad da rhoi rhai mesurau yn eu lle yn awr er mwyn i rywun arall allu gwneud hynny ar eich rhan.

Beth yw atwrneiaeth?

Os ydych am roi’r grym i un neu fwy o bobl reoli eich arian a’ch eiddo yn llwyr os byddwch yn colli galluedd meddyliol – hynny yw, os na fyddwch yn gallu gwneud penderfyniadau drosoch eich hun – rhaid i chi sefydlu atwrneiaeth barhaol.

Gelwir y bobl a fydd yn rheoli eich arian yn ‘atwrneiod’, ac fel arfer maent yn ffrindiau neu’n aelodau o’r teulu.

Mae sefydlu atwrneiaeth yn gam mawr. Dylech sicrhau eich bod yn deall yr holl oblygiadau, ac efallai y bydd gwerth i chi gael cyngor gan gyfreithiwr.

Beth sydd mewn enw?

Mae gan atwrneiaeth barhaol sawl enw gwahanol mewn rhannau gwahanol o’r DU:

  • Cymru a Lloegr: atwrneiaeth arhosol
  • Yr Alban: atwrneiaeth barhaol
  • Gogledd Iwerddon: atwrneiaeth barhaus

Mae sut rydych yn eu cael a beth maent yn eu cynnwys ychydig yn wahanol, ond mae’r egwyddorion yr un fath ble bynnag yr ydych.

Pryd i ystyried cael atwrneiaeth

Rhaid i chi fod â’r gallu i wneud eich penderfyniadau eich hun pan fyddwch yn sefydlu atwrneiaeth. Mae’n syniad da ei sefydlu ymhell cyn bod arnoch ei angen, gan ei fod yn llawer anoddach a drutach i rywun wneud trefniadau i’ch helpu chi gyda’ch arian a’ch eiddo os ydych eisoes wedi colli galluedd meddyliol. Ac os byddwch yn ei sefydlu yn awr, bydd yno os bydd rhywbeth yn digwydd i chi’n sydyn fel damwain neu strôc.

Nid yw ei sefydlu yn golygu bod rhaid i chi ildio rheolaeth. Fel arfer, bydd yr atwrneiaeth yn dod i rym dim ond unwaith y bydd wedi’i chofrestru.

Mae’n cymryd sawl wythnos i gofrestru atwrneiaeth arhosol – rheswm arall i’w sefydlu’n gynnar. Os byddwch yn colli galluedd meddyliol yn ystod yr wythnosau hynny, ni fyddai eich atwrnai yn gallu gweithredu ar eich rhan yn y cyfamser.

Dewis eich atwrnai

Dylai’ch atwrnai fod yn rhywun rydych yn gwir ymddiried ynddynt. I’r rhan fwyaf o bobl, eu gŵr, gwraig, partner, aelod arall o’r teulu neu ffrind agos fydd hynny. Gall eich atwrnai hefyd fod yn gwmni – er enghraifft, rhan o fanc – ond mae hynny fel arfer yn costio arian.

Efallai y byddwch am ddewis mwy nag un atwrnai. Os felly, gallwch ddweud a fydd rhaid iddynt wneud penderfyniadau ar y cyd (syniad da os ydych am ddwy farn ar eich sefyllfa ariannol) neu a all pob un benderfynu ar bethau heb y llall (da i leddfu’r baich).

Dylech hefyd ddewis o leiaf un atwrnai wrth gefn a fydd yn cymryd lle eich atwrnai os bydd yn marw neu’n methu â gweithredu ar eich rhan. Os ydych yn hŷn a bod y bobl a ddewiswch yr un oed â chi, efallai nad y rhain yw’r bobl orau i weithredu ar eich rhan pan fyddwch angen eu help.

Mathau o atwrneiaeth arhosol

Y gwahaniaethau mawr rhwng y mathau o bŵer atwrnai yw’r penderfyniadau y maent yn eu cynnwys – rhai ariannol, neu rai am eich iechyd a’ch lles. Mae’r opsiynau sydd ar gael yn dibynnu ar ble rydych yn byw.

Cymru a Lloegr

Mae dau fath o atwrneiaeth arhosol. Gallwch sefydlu un neu’r ddau.

  • Mae atwrneiaeth arhosol eiddo a materion ariannol yn caniatáu i rywun reoli eich holl faterion ariannol – er enghraifft, rheoli’ch chyfrifon banc a’ch cynilon, rheoli eich materion treth, a phrynu a gwerthu buddsoddiadau ac eiddo.
  • Mae atwrneiaeth arhosol iechyd a lles yn caniatáu i rywun wneud penderfyniadau am eich iechyd, eich gofal a’ch lles – er enghraifft, pa driniaeth feddygol a gewch ac a ddylid eich symud i gartref gofal.

Yr Alban

Mae dau fath o atwrneiaeth arhosol.

  • Mae atwrneiaeth barhaus yn caniatáu i rywun reoli eich holl faterion ariannol.
  • Mae atwrneiaeth les yn caniatáu i rywun wneud penderfyniadau am eich gofal a’ch lles.

Gogledd Iwerddon

Dim ond un math o atwrneiaeth sydd, sef atwrneiaeth barhaus. Mae’n caniatáu i rywun reoli eich holl faterion ariannol, yn debyg i atwrneiaeth arhosol eiddo a materion ariannol Cymru a Lloegr. Nid oes atwrneiaeth sy’n caniatáu i rywun wneud penderfyniadau am eich iechyd a’ch lles.

Cael y gwaith papur i sefydlu atwrneiaeth

Gallwch gael y ffurflenni a’r canllawiau y mae arnoch eu hangen i chi greu atwrneiaeth arhosol ar-lein gan yr asiantaeth sy’n delio gyda’ch rhan chi o’r DU.

Anfonwch y ffurflenni wedi’u cwblhau yn ôl at yr asiantaeth (ynghyd â’r ffi perthnasol). Byddant yn gwirio bod y ffurflenni wedi’u cwblhau’n gywir a bod unrhyw reolau arbennig rydych wedi gofyn amdanynt – er enghraifft, cyfyngiadau ar yr hyn y mae gan yr atwrnai hawl i’w wneud – yn ymarferol. Os oes gwallau neu broblemau byddant yn dychwelyd y ffurflen atoch.

Pan fyddwch yn cwblhau’r ffurflen, fel arfer bydd rhaid i chi nodi ffrindiau neu aelodau o’r teulu a ddylai gael gwybod am eich cais. Mae hyn i roi cyfle i bobl eraill wrthwynebu – bydd ganddynt chwe wythnos i wneud hynny. Os bydd popeth yn mynd yn esmwyth, bydd y broses gyfan yn cymryd sawl wythnos.

Cofrestru a chostau

Nid yw’n costio dim i lunio atwrneiaeth arhosol, oni bai bod arnoch eisiau cymorth cyfreithiwr – ond yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, rhaid i chi ei chofrestru cyn ei defnyddio. Yng Ngogledd Iwerddon, gallwch ei defnyddio heb ei chofrestru tra bod gennych allu meddyliol o hyd, ond rhaid i chi ei chofrestru cyn gynted ag y bydd eich gallu meddyliol yn dechrau dirywio.

Mae’n well cofrestru cyn gynted ag y bo modd. Mae hyn oherwydd y bydd y ddogfen yn cael ei gwirio am wallau yn ystod y broses gofrestru. Os byddwch yn eu gweld tra gallwch reoli eich materion eich hun, gallwch eu cywiro nhw – fel arall, gallai eich atwrneiaeth fod yn annilys.

Ffioedd cofrestru

  • Cymru a Lloegr: £110 am bob atwrneiaeth arhosol.
  • Yr Alban: £70 am bob atwrneiaeth os byddwch yn eu cofrestru ar wahân, a £70 os byddwch yn cofrestru’r ddau ar yr un pryd.
  • Gogledd Iwerddon: £115 ar gyfer pob atwrneiaeth barhaus.

Gallai’r ffi newid, felly mae’n syniad da gwirio pan fyddwch yn cofrestru.

Canslo atwrneiaeth arhosol

Tra bydd gennych allu meddyliol o hyd, gallwch ganslo atwrneiaeth arhosol ar unrhyw adeg. Y ffordd gorau o wneud hyn yw llunio gweithred ddirymu ysgrifenedig.

Ceisiwch gyfarwyddiadau ar ganslo neu ddiweddu atwrneiaeth arhosol ar y wefan GOV.UK.

Os ydych wedi cofrestru eich atwrneiaeth yn swyddogol, bydd rhaid i chi ddweud wrth Swyddfa Gwarcheidwad y Cyhoedd neu Swyddfa Gofal a Nawdd (Gogledd Iwerddon) am y dirymiad a bydd yn dileu’r cofnod o’r gofrestr.

Ar ôl i chi golli gallu, gellir canslo’r atwrneiaeth arhosol gyda chytundeb y Llys Gwarchod yn unig.

Os oes gennych atwrneiaeth barhaus eisoes – Cymru a Lloegr

Yng Nghymru a Lloegr, os byddwch yn sefydlu atwrneiaeth cyn 1 Hydref 2007, bydd yn cael ei alw’n atwrneiaeth barhaus. Ni allwch sefydlu’r math hwn o bŵer mwyach, ond mae un sy’n bodoli eisoes yn dal i fod yn ddilys.

Tra bydd gennych alluedd meddyliol o hyd, gellir defnyddio atwrneiaeth barhaus heb iddi gael ei chofrestru – ond rhaid ei chofrestru cyn gynted ag y byddwch yn dechrau colli gallu.