Delio â dyledion rhywun sydd wedi marw

Mae delio â marwolaeth partner neu aelod o’r teulu yn aml yn anoddach pan fydd yn rhaid i chi roi trefn ar ei ddyledion. Mae ein canllaw yn rhoi cyngor i chi ar sut i roi trefn ar ddyledion rhywun wedi iddo ef neu hi farw. Gallwch geisio cymorth hefyd gan wasanaeth cyngor am ddim ar ddyledion os nad ydych yn teimlo’n hyderus delio â dyledion yr ymadawedig.

Rhowch drefn ar ei ddyledion ef neu hi

Y cam cyntaf wrth ddelio â dyledion partner neu aelod o’r teulu sydd wedi marw yw cael trefn. Ewch drwy fynd drwy bapurau a chyfriflenni’r ymadawedig, a lluniwch restr o bopeth sy’n ddyledus.

Efallai y bydd angen i chi nodi hefyd a yw’r rhain yn:

Bydd angen i chi wirio hefyd a oes gwarantwr ar gyfer unrhyw un o’r dyledion hyn - mae gwarantwr yn atebol am y ddyled.

Mae ffordd wahanol o ddelio a thalu am wahanol fathau o ddyled. Felly, mae’n bwysig i chi wybod pa fath o ddyled a oedd gan yr ymadawedig.

Dyledion unigol neu ar y cyd

Dyled unigol yw pan fydd gan un unigolyn ddyled yn ei enw ef neu hi. Mae cerdyn credyd sydd â balans heb ei dalu yn enghraifft o ddyled unigol.

Dyled ar y cyd yw lle mae dau neu fwy o bobl wedi benthyca arian yn enw’r ddau ohonynt. Mae morgais ar y cyd a chyfrif cyfredol ar y cyd â gorddrafft yn enghreifftiau o ddyled ar y cyd.

Dysgwch ragor am atebolrwydd dyledion unigol ac ar y cyd.

Dyledion a ddiogelwyd neu heb eu diogelu

Dyled a ddiogelwyd yw pan fydd unigolyn wedi cymryd benthyciad yn erbyn eitem neu ased. Mae morgais cartref neu fenthyciad i brynu car yn enghreifftiau o ddyledion a ddiogelwyd.

Dyled heb ei diogelu yw pan fydd unigolyn wedi cymryd benthyciad gan gytuno i ad-dalu mewn rhandaliadau. Mae benthyciad i wella cartref neu fenthyciad myfyriwr yn enghreifftiau o ddyledion heb eu diogelu.

Dysgwch ragor am atebolrwydd dyledion a ddiogelwyd a heb eu diogelu.

Dyledion heb eu datgan

Ambell waith, ar ôl i’r holl ddyledion gael eu talu, gallech ddod o hyd i ddyled na wyddoch chi ddim amdani. I osgoi hynny, gallwch hysbysebu mewn papur newydd lleol cyn i chi ddechrau trefnu talu’r dyledion. Mae hyn yn rhoi amser i gredydwyr yr ymadawedig i ddod ymlaen i hawlio’u harian.

Os na wnewch chi hyn, gallech wynebu sefyllfa flynyddoedd yn ddiweddarach o orfod delio â chredydwr yn hawlio arian gan yr ystâd.

Sut i glirio dyledion presennol wedi marwolaeth

Cam 1: Dywedwch wrth gredydwyr fod yr unigolyn wedi marw

Mae llawer iawn o waith i’w wneud pa fyddwch yn delio â dyledion ag ystâd rhywun sydd wedi marw. Mae cael llythyrau a galwadau ffôn gan gredydwyr yn mynnu taliad yn gwaethygu straen y sefyllfa.

Felly, cysylltwch â’r credydwyr a’u hysbysu fod yr unigolyn wedi marw. Dywedwch wrthynt eich bod yng nghanol y broses gyfreithiol o ddelio ag ystâd yr unigolyn. Dylech ofyn iddynt hefyd am lythyr neu ddatganiad sy’n dangos swm y ddyled sydd angen ei thalu.

Unwaith y byddant yn gwybod hynny, dylent roi’r gorau i’ch poenydio a rhoi amser i chi roi trefn ar yr ystâd a’r dyledion.

Os yw’n ddyled unigol, dylent roi’r gorau i dynnu taliadau rheolaidd o gyfrif(on) banc yr ymadawedig hyd nes i’r ddyled gael ei chlirio’n llwyr.

Cam 2: Gwiriwch a oes yswiriant

Y cam nesaf yw gwirio a gymerodd yr unigolyn unrhyw yswiriant i dalu’r ddyled. Er enghraifft, yswiriant bywyd i glirio’r ddyled pe byddai’n marw.

Dylech wneud hyn waeth pa fath o ddyled ydyw.

Os nad oes yswiriant

Gwiriwch amodau’r polisi i weld beth allwch chi ei hawlio. Mae rhai polisïau, fel yswiriant diogelu taliadau (PPI) ond yn talu allan ar gyfer cyfnodau o ddiweithdra neu salwch ond nid marwolaeth gan amlaf.

Yna gallwch gysylltu â’r cwmni yswiriant i gyflwyno hawliad. Wedi i’r hawliad gael ei brosesu, gallwch ddefnyddio’r arian o’r hawliad i dalu’r ddyled.

Os nad oes yswiriant

Bydd angen i chi gysylltu â’r credydwyr i wneud trefniadau i glirio’r dyledion, os nad ydynt wedi cyflwyno hawliad ar yr ystâd eisoes.

Ar gyfer dyledion ar y cyd:

  • Dylech wirio amodau’r benthyciad.
  • Gofynnwch iddynt dynnu enw eich partner ymadawedig o’r biliau a throsglwyddo unrhyw filiau i’r dyfodol i’ch enw chi yn unig.
  • Os na allwch fforddio talu pob rhandaliad yn llawn, ceisiwch ail-negodi’r ad-daliadau i swm ac amserlen sy’n rhesymol i chi.

Darllenwch yr adran isod ar Beth os ydw i’n cael anhawster talu dyledion rhywun sydd wedi marw?

Ar gyfer dyledion unigol:

  • Gofynnwch iddynt am gyfriflen neu lythyr sy’n dangos swm y ddyled i’w thalu.
  • Rhowch enw a manylion cyswllt yr ysgutor neu’r gweinyddwr sy’n delio ag ystâd yr ymadawedig. Maent yn gyfrifol am sicrhau y telir y ddyled o’r ystâd.
  • Os mai chi yw gweinyddwr yr ystâd, byddwch angen cael profiant neu grant gweinyddu.
  • Bydd yr ysgutor yn talu’r dyledion mewn trefn o flaenoriaeth hefyd.

Dysgwch sut i gael profiant yn Rhoi trefn ar ystâd rhywun pan fydd ewyllys.

Dysgwch sut i gael grant gweinyddu yn Rhoi trefn ar ystâd rhywun pan nad oes ewyllys.

Cam 3: Talu mewn trefn o flaenoriaeth

Wedi i chi gael profiant neu grant gweinyddu, gallwch ddefnyddio’r arian yn yr ystâd i glirio’r dyledion nad ydynt wedi eu diogelu gan yswiriant. Mae talu’r dyledion yn gyntaf yn bwysicach na rhannu’r ystâd ymysg yr etifeddion.

Dylech dalu’r dyledion mewn trefn o bwysigrwydd:

  • Dyledion wedi’u diogelu fel y morgais.
  • Costau angladd rhesymol a chostau gweinyddu’r ystâd.
  • Dyledion heb eu diogelu, fel cardiau credyd, biliau cyfleustodau, rhent heb ei dalu, y Dreth Gyngor a threthi eraill, ac ad-dalu budd-daliadau a ordalwyd.

Os oes asedau, fel car neu dŷ a fyddai, drwy eu gwerthu, yn cyfrannu at glirio’r dyledion, mae’n opsiwn sydd yn werth ei ystyried.

Os oes mwy o ddyledion na all yr ystâd eu had-dalu, gelwir hyn yn ‘ystâd ansolfent’. Mewn sefyllfa o’r fath, y cam callaf yw ceisio cyngor cyfreithiwr neu arbenigwr ar brofiant.

Dewch o hyd i gyfreithiwr neu arbenigwr ar brofiant ar wefan Cymdeithas y Gyfraithyn agor mewn ffenestr newydd.

Beth ddylwn i ei wneud os ydw i’n cael anhawster clirio dyledion wedi marwolaeth?

Mae’n anodd meddwl am faterion ymarferol ar ôl marwolaeth, yn enwedig marwolaeth eich partner. Gall fod hyd yn oed yn fwy brawychus pan fydd gennych ddyledion i’w talu ar yr un pryd.

A wyddech chi?

Dywed y rhan fwyaf o bobl sydd wedi cael cyngor ar ddyledion wrthym eu bod yn teimlo dan lai o straen neu’n llai pryderus a gyda mwy o reolaeth ar eu bywydau unwaith eto.

Os ydych yn cael anhawster talu dyledion ar y cyd wedi i’ch partner farw, neu os bydd lleihad mewn incwm yn ei gwneud hi’n anodd i chi dalu’ch dyledion chi, gall fod yn anodd gwybod at bwy i droi.

Mae’n bwysig sylweddoli nad oes raid i chi ymdopi â’ch problemau dyled ar eich pen eich hun. Mae nifer o ffyrdd i chi reoli’ch dyledion ac mae rhai yn fwy cyfarwydd na’i gilydd. Bydd yr un fwyaf addas ar eich cyfer chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau personol.

Mae’n well trafod pethau gyda chynghorydd dyledion profiadol cyn i chi benderfynu beth i’w wneud.

Sut fydd cynghorydd dyledion yn eich helpu chi?

Bydd cynghorydd dyledion:

  • fyth yn eich barnu na’n gwneud i chi deimlo’n wael am eich sefyllfa
  • yn fodlon siarad gyda chi bob amser, waeth pa mor fawr neu fach yw’ch problem
  • yn chwilio am ffyrdd i reoli’ch dyledion hyd yn oed os credwch nad oes gennych arian i’w clirio
  • yn awgrymu ffyrdd i ddelio â dyledion nad oeddech chi’n ymwybodol ohonynt efallai
  • yn gwirio eich bod wedi ymgeisio am yr holl fudd-daliadau a’r hawliadau sydd ar gael i chi

Gallwch gysylltu â chynghorydd dyledion yn y ffordd sydd orau i chi

  • ar-lein
  • dros y ffôn
  • wyneb yn wyneb

A oedd y canllaw hwn o ddefnydd i chi?