Gall annog rhieni a phlant i ‘drafod arian’ helpu lefel dyledion rhieni

Dydd Llun 1af Hydref 2018

· Roedd cwrs peilot i helpu rhieni i addysgu eu plant am arian hefyd yn gwella sefyllfa ariannol y rhieni

· Wedi 12 mis, roedd lleihad o 15 pwynt canrannol yn y nifer o rieni mewn gorddyled1

· Cafodd y cwrs, a oedd yn parhau am ddwy awr, effeithiau positif tymor hir ar arferion ariannol plant a rhieni

· Gallai gemau arian syml, chwarae siop a mynd i siopa gyda’ch plant helpu eu llesiant ariannol tymor hwy

· Mae’r Gwasanaeth Cynghori Ariannol wedi darparu cynnwys y cwrs i rieni gyda phlant 3-11 oed er mwyn i chithau hefyd allu gwella sgiliau ariannol eich plant. Am ragor o wybodaeth, ewch i https://www.moneyadviceservice.org.uk/cy/articles/how-to-talk-to-your-children-about-money

Gwelodd rhieni a fu’n cymryd rhan mewn cwrs cyntaf o’i fath i wella sgiliau ariannol eu plant welliannau yn eu cyllid personol eu hunain hefyd wedi 12 mis yn ôl dadansoddiad newydd.

Canfu ymchwilwyr fod yna leihad o 15 pwynt canrannol2 yn y nifer o rieni mewn dyled flwyddyn wedi cymryd modiwl Siarad, Dysgu, Gwneud (SDG) – sesiwn grŵp rhyngweithiol i rieni a brofwyd yng Nghymru yn 2016 gan y Gwasanaeth Cynghori Ariannol.

Roedd y cwrs dwy awr, a gyflawnwyd yn rhan o’r Rhaglen Cysylltiadau Teuluol: Magu Plant a rhaglenni rhianta Y Blynyddoedd Rhyfeddol, wedi eu hanelu at rieni plant 3-11 oed i siarad â’u plant am arian a chreu cyfleoedd i’w plant brofi ei reoli, ac fe arweiniodd at nifer o fanteision positif.

Pennodd y dadansoddiad o’r peilot, a gafodd ei ariannu ar y cyd gan y Gronfa Loteri Fawr Cymru, effaith y modiwl trwy gymharu rhieni oedd wedi cymryd rhan yn y sesiwn SDG gyda grŵp rheoli o rieni a oedd wedi cwblhau cwrs rhianta rheolaidd yn unig. Ar y cyfan roedd y prosiect yn llwyddiannus o ran gwella gwybodaeth rhieni ar sut i siarad â’u plant am arian – wedi 12 mis canfu’r astudiaeth fod yna newid o 14 pwynt canrannol.

Mae ymchwilwyr yn credu bod y fantais annisgwyl i gyllid y rhieni eu hunain yn debygol o fod o ganlyniad i’r cwrs yn annog rhieni i fod yn fwy agored am wariant a dyledion y cartref. Disgrifiodd un cwpl a fu’n cymryd rhan yn y cwrs y sesiwn fel ‘gwiriad realiti’ oedd yn eu helpu i wynebu eu lefel gynyddol o ddyled cardiau credyd, a oedd yn ddegau o filoedd o bunnoedd.

Roedd yna hefyd gynnydd o 13 pwynt canrannol mewn rhieni yn rhoi arian poced i’w plant, sy’n ffordd dda i’w cyflwyno i fyd cyllid personol. Mae hyn yn adeiladu ar ymchwil flaenorol y Gwasanaeth Cynghori Ariannol, sydd wedi dangos cyswllt cryf rhwng plant yn derbyn arian rheolaidd, yn cynnwys arian poced, a gwell arferion ariannol3. Yn ddiddorol, mae’r ymchwil yn canfod fod hyd yn oed rhoi symiau bach o arian yn gallu gwneud gwelliant mawr i ymddygiad ariannol plant, gan awgrymu mai cael cyfrifoldeb dros arian sy’n bwysig, nid y swm.

Mae’r peilot wedi cael nifer o effeithiau positif ar blant, yn cynnwys eu helpu i gynilo. Roedd yna gynnydd o 10 pwynt canrannol mewn rhieni yn dweud fod eu plentyn yn gallu cynilo arian am gyfnod byr o amser am rywbeth roedd eisiau. Canfu arolwg blaenorol gan y Gwasanaeth Cynghori Ariannol a Phrifysgol Caergrawnt fod arferion a sgiliau ariannol oedolion yn dechrau cael eu ffurfio rhwng tair a saith oed, sy’n ategu pwysigrwydd cael plant i drin ac ymgysylltu gydag arian yn ifanc4.

Ymysg canlyniadau positif eraill y cwrs roedd helpu dealltwriaeh plant o arian a gallu i wneud penderfyniadau.

Roedd yna gynnydd mewn rhieni (o 19 pwynt canrannol) a adroddodd bod eu plentyn yn gallu cydnabod y gwahaniaeth rhwng rhywbeth mae eisiau, fel tegan, a rhywbeth mae angen, fel bwyd. Yn ogystal, roedd yna gynnydd o 14 pwynt canrannol yn y rhai sy’n credu y gallai eu plentyn ddeall pam eu bod yn dweud na wrth brynu eitem benodol – gan leihau dylanwad negyddol bosibl ‘pŵer plagio’ ar rieni.

Mae hysbysebion teledu wedi cael eu beirniadu am dargedu plant gyda chynnyrch afiach5 ac eto dangosodd yr astudiaeth effeithiau positif ar rieni yn sgwrsio gyda phlant am bŵer hysbysebu. Wedi cwblhau’r cwrs dwy awr, gostyngodd y nifer o rieni a ddwedai nad oeddynt fyth yn siarad â’u plant am sut mae cwmnïau yn ceisio gwerthu cynnyrch iddynt trwy hysbysebion o 14 pwynt canrannol - sy’n golygu fod mwy nawr yn siarad â’u plant am hysbysebion.

Meddai Ann Griffiths, Uwch Reolwr Polisi o’r Gwasanaeth Cynghori Ariannol: “Rydym yn hapus iawn gyda chasgliadau Siarad, Dysgu, Gwneud. Mae’r canlyniadau’n awgrymu ei fod nid yn unig wedi helpu rhieni i addysgu eu plant am arian, mae wedi eu helpu gyda’u cyllid eu hunain hefyd.

“Roeddem yn falch iawn i weld mwy o rieni yn rhoi arian poced i blant. Fe wyddom nad yw’n bwysig faint maent yn ei gael – beth sy’n bwysig yw bod gan blant rywfaint o gyfrifoldeb am wneud dewisiadau gydag arian. Mae rhoi ychydig o arian poced, cynnwys plant mewn dewisiadau siopa bwyd, trafod biliau yn agored, a dangos tasgau arian fel gwirio cyfrif banc i blant – mae’r rhain yn bethau syml y gall rhieni wneud sydd wir yn gwneud gwahaniaeth.”

Meddai Sarah Porretta, Cyfarwyddwr Galluogrwydd Ariannol yn y Gwasanaeth Cynghori Ariannol: “Mae’r canlyniadau o’r astudiaeth yn bositif iawn. Mae hefyd yn profi fod cyflwyno eich plant i arian yn gynharach wir yn well.

“Mae hefyd yn bwysig cofio nad ydych chi angen bod yn ddewin ariannol i’w helpu ar y llwybr i lwyddiant. Yn wir, gallwch ddysgu cryn dipyn i blant trwy weithgareddau bob dydd. Gallwch eu cael i’ch helpu i wneud rhestrau siopa, neu eu cynnwys yn y dasg o greu cyllideb y cartref – a pheidiwch â meddwl bod angen eu hamddiffyn rhag sgyrsiau am arian.

“Gall plant ddechrau dysgu am arian mor ifanc â thair oed. A bydd llawer o’r arferion ariannol y byddant eu hangen fel oedolion eisoes wedi dechrau datblygu erbyn eu bod yn saith oed. Ond gallant ddysgu sgiliau newydd hefyd wrth iddynt fynd yn hŷn, felly nid yw hi fyth yn rhy hwyr i’w helpu.”

Yn ogystal â’r canlyniadau llwyddiannus ar gyfer rhieni a phlant, roedd hyfforddwyr a ddarparodd y sesiwn yn hynod bositif – byddai 92% yn argymell y modiwl i hyfforddwyr eraill. O ganlyniad, mae’r Gwasanaeth Cynghori Ariannol yn chwilio am bartneriaid i helpu profi’r cwrs mewn cyd-destunau eraill ac i archwilio ei gyflwyno ar draws gweddill y Deyrnas Unedig.

Diolch i ysbrydoliaeth cynnwys cwrs Siarad, Dysgu, Gwneud, dyma bum ffordd hawdd i gael pobl ifanc i feddwl am arian:

1.
Drwy chwarae

Ar gyfer plant iau, mae chwarae yn ffordd wych i wneud trafod arian yn hwyliog a diddorol. Er enghraifft, mae plant wrth eu boddau yn chwarae siop. Felly beth am wneud y cyfan mor real â phosibl, drwy roi prisiau ar eitemau bydd hynny’n dangos bod pethau’n costio arian. Dechreuwch trwy ddangos y gwahaniaeth rhwng darnau arian iddynt a faint ydych chi angen i brynu eitem. Esboniwch fod dau ddarn 1c yn gyfartal i ddarn 2c a sut y gellir defnyddio hynny i brynu rhywbeth mae angen. Un o fanteision defnyddio darnau arian go iawn yw ei fod yn helpu plant i arfer gyda thrin arian mewn sefyllfaoedd pob dydd. Gallwch hefyd ddefnyddio hyn fel cyfle i esbonio ‘nad yw arian yn tyfu ar goed’ – a phan fydd wedi mynd, mae angen cynilo i gael rhagor.

2.
Yn y Cartref

Os yw’ch plant yn gwylio’r teledu, gwyliwch gyda nhw a defnyddio’r cyfle i’w cyflwyno i bynciau arian. Byddwch yn agored a didwyll. Esboniwch iddynt sut mae hysbysebion yn ceisio eu cael i brynu pethau. Os oes gan eich plant rywfaint o’u harian eu hunain i ofalu amdano, meddyliwch am gael lle diogel i’ch plentyn gadw ei arian fel cadw-mi-gei neu flwch cynilion. A pheidiwch ag anghofio trafod pam ei bod yn bwysig cadw arian yn ddiogel. Ar gyfer plant hŷn, gallwch siarad am filiau, cyllidebu ac i ble mae arian yn mynd – neu beth am ofyn iddynt eich helpu i ganfod y pris gorau trwy gymharu prisiau mewn siopau neu ar-lein?

3.
Ar grwydr

Mae bod allan yn y ‘byd go iawn’ yn lle gwych i roi profiad ymarferol go iawn i’ch plant. Er enghraifft, y tro nesaf y byddwch yn yr archfarchnad, gadewch i’ch plant dalu. Mae’n syniad i roi ychydig o arian i’ch plentyn i brynu rhywbeth y dymuna ei gael. Rhowch gymorth i’ch plentyn weld beth all ei fforddio, dangoswch iddo sut i dalu a sut i wirio’r newid. Mae plant hefyd wrth eu bodd â her – a allan nhw eich helpu i gynilo arian? Gwnewch restr gyda nhw a’u cael i wneud yn siŵr eich bod yn cadw ati.

4.
Rhowch arian poced

Mae arian poced yn ffordd wych i roi cyfrifoldeb i blant dros arian. Dydy’r swm a roddwch ddim yn bwysig – gall hyd yn oed y swm lleiaf o arian poced helpu plant i ddysgu sut i reoli arian. Gall rhieni benderfynu os yw arian poced yn cael ei roi yn gyfnewid am wneud tasgau yn y cartref, neu os yw plant yn cael lwfans bob wythnos – y prif beth yw eu bod yn cael cyfle i ymarfer gyda’u harian eu hunain.

5. Delio gyda ‘pŵer plagio’

Gall fod yn anodd delio gyda phlant sy’n benderfynol eu bod am gael rhywbeth. Fodd bynnag, mae ffyrdd o wneud hyn yn haws. Er enghraifft, gallwch lunio rhestr cyn i chi fynd i siopa. Gadewch i’ch plant helpu gyda’r rhestr yma ac esbonio pwysigrwydd cadw ati pan fyddwch allan. Ceisiwch gynllunio ymlaen llaw ar gyfer llefydd anodd fel siopau teganau a chytuno ar beth ydych chi’n ei brynu o flaen llaw. Yn olaf, cofiwch ei bod yn berffaith iawn dweud na wrth eich plant pan ofynnant am bethau. Ond sicrhewch eich bod yn esbonio pam – defnyddiwch hyn fel cyfle iddynt ddysgu fod gennym arian ar gyfer ein hanghenion (fel bwyd, gwres, ein tŷ) ond nid bob tro ar gyfer pethau rydym eisiau (fel losin neu deganau).

- DIWEDD -

NODIADAU I OLYGYDDION

1Mae’r adroddiad yn defnyddio mesur y Gwasanaeth Cynghori Ariannol o orddyled. Cafodd rhieni eu pennu fel rhai mewn gorddyled os oeddynt yn adrodd fod cadw i fyny gyda biliau ac ymrwymiadau credyd yn faich gormodol, neu eu bod yn hwyr gyda, neu wedi colli, unrhyw daliadau am ymrwymiadau credyd neu filiau domestig am o leiaf dri o’r chwe mis diwethaf

2 Trwy gydol y datganiad i’r wasg hwn, mae pob un o’r ffigurau a amlygwyd yn dynodi’r gwahaniaeth ystadegol arwyddocaol rhwng y grŵp SDG a’r grŵp rheoli wedi 12 mis

3 Gwasanaeth Cynghori Ariannol; Griffiths, A. a Ghezelayagh, S. (2018) “Children and Young People and Financial Capability: Needs Analysis

4 Gwasanaeth Cynghori Ariannol: Adult money habits are set by the age of seven years old shows new study https://www.moneyadviceservice.org.uk/en/corporate/adult-money-habits-are-set-by-the-age-of-seven-years-old-shows-new-study

5 BBC: Children ‘bombarded by junk food’ ads on family shows https://www.bbc.com/news/health-42150452

Ar gyfer ymholiadau’r cyfryngau cysylltwch â:

· Ione Gyamfi ar 0207 943 0593 neuPress.Office@moneyadviceservice.org.uk

· Dan Thompson yn Third City ar 0203 657 9773 neuMAS@thirdcity.co.uk

Methodoleg

Nod y gwerthusiad effaith oedd mesur effaith y modiwl Siarad, Dysgu, Gwneud ar agweddau ac ymddygiad rhieni trwy gymharu unrhyw wahaniaethau mewn lefelau newid ym marnau rhieni a fynychodd fodiwl SDG gyda grŵp tebyg o rieni a fynychodd y rhaglen rhianta ond na fynychodd fodiwl SDG (y ‘grŵp rheoli’). Holwyd mynychwyr ar ddechrau’r rhaglen, 6 mis wedi ei gwblhau a 12 mis wedi iddo orffen. Cynhaliwyd cyfweliadau ansoddol ehangach hefyd.

Mae’r ffigurau a ddefnyddiwyd trwy gydol y datganiad i’r wasg hwn yn dynodi’r gwahaniaeth ystadegol arwyddocaol rhwng y grŵp SDG a’r grŵp rheoli wedi 12 mis: Cwblhaodd cyfanswm o 268 y rhag-arolwg a’r arolwg 12 mis – roedd 138 o’r cyfweliadau gyda’r grŵp SDG, a 130 gyda’r grŵp rheoli.